Zgodnie z treścią art. 195 kodeksu cywilnego własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłaścicielom).
Współwłasność występuje wtedy, gdy prawo własności tej samej rzeczy służy więcej niż jednej osobie. Sytuacja taka może wynikać z czynności prawnej lub z innego zdarzenia, z którym ustawa łączy skutek w postaci powstania współwłasności (np. połączenie lub pomieszanie rzeczy). Źródłem współwłasności może być także zasiedzenia udziału we współwłasności – uchwała SN z dnia 08 lipca 1969 r., sygn. akt III CZP 41/69.
Współwłaścicielem mogą być osoby fizyczne, prawne oraz tzw. ułomnie osoby prawne. Współwłasność to wielopodmiotowość prawa własności.
Poniżej przedstawię najważniejsze informacje w sprawie zniesienia współwłasności nieruchomości.
Kto może złożyć wniosek o zniesienie współwłasności
Zgodnie z treścią art. 210 § 1 k.c. Wniosek o zniesienie współwłasności może złożyć każdy jej współwłaściciel, niezależnie od wielkości posiadanego udziału.
Roszczenie o zniesienie prawa współwłasności nie podlega przedawnieniu – tak art. 220 k.c.
Czy inni współwłaściciele nieruchomości muszą wyrazić zgodę na złożenie wniosku o zniesienie współwłasności?
Każdy ze współwłaścicieli nieruchomości ma prawo do złożenia wniosku o zniesienie współwłasności nieruchomości. Zgoda pozostałych współwłaścicieli nieruchomości nie jest wymagana do złożenia wniosku o zniesienie współwłasności.
Należy podkreślić, że jeżeli jest zgoda wszystkich współwłaścicieli na zniesienie współwłasności – to taka sprawa będzie szybko przeprowadzona. Tym samym zgodny wniosek wszystkich współwłaścicieli o zniesienie współwłasności nieruchomości jest optymalnym rozwiązaniem, niemniej jednak nie zawsze możliwym.
Umowa czy sprawa sądowa
W przypadku zgodnego podziału współwłasności nieruchomości właściwym rozwiązaniem jest sporządzenie umowy notarialnej. Zgodnie z treścią art. 158 k.c. umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
W innych przypadkach każdy ze współwłaścicieli może złożyć wniosek do sądu powszechnego. Wówczas postępowanie będzie prowadzone w oparciu o przepisy kodeksu postępowania cywilnego – art. 617 – 625 k.p.c.
Sposoby zniesienia współwłasności nieruchomości
- Podział nieruchomości w naturze
Zgodnie z treścią art. 211 k.c. każdy ze współwłaścicieli nieruchomości może żądać ażeby zniesienie współwłasności nastąpiło przez podział rzeczy wspólnej. Zasadą generalną jest, że części nieruchomości powinny odpowiadać wartości udziałów, każdego współwłaściciela, a w przypadku różnicy następuje wyrównanie z dopłatami.
- Przyznanie nieruchomości jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych współwłaścicieli
Jeżeli nieruchomości nie da się podzielić, sąd może ją przyznać na rzecz jednego ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych współwłaścicieli nieruchomości. Kwestie te normuje art. 212 ust. 2 k.c.
Spłata może być rozłożona na raty – maksymalnie na 10 lat, sąd decyduje o wielkości odsetek oraz o zabezpieczeniu prawa.
- Sprzedaż nieruchomości
Jeżeli podział nieruchomości w naturze nie jest możliwy lub przyznanie nieruchomości jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych współwłaścicieli jest także niemożliwe – sąd decyduje o sprzedaży nieruchomości.
Sprzedaż nieruchomości w drodze sądowej odbywa się w oparciu o przepisy kodeksu postępowania cywilnego w drodze licytacji komorniczej (odpowiednio przepisy art. 625, 1066-1071 k.p.c.).
Co powinien zawierać wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości
Wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości powinien zawierać między innymi:
- oznaczenie sądu rejonowego,
- dane wnioskodawcy i wszystkich współwłaścicieli,
- oznaczenie nieruchomości,
- wielkość posiadanych udziałów przez współwłaścicieli,
- żądany sposób zniesienia współwłasności nieruchomości,
- oszacowanie wartości nieruchomości,
- roszczenia o nakłady i pożytki,
- wnioski dowodowe,
- informacje o tym, czy strony postępowania widzą szansę na zawarcie w sprawie ugody lub prowadzili postępowanie ugodowe.
Należy podkreślić – wniosek o zniesienie współwłasności musi spełniać warunki pisma procesowego.
Sąd właściwy do zniesienia współwłasności
Sądem właściwym do zniesienia współwłasności jest sąd rejonowy właściwy według miejsca położenia nieruchomości.
Postępowanie o zasiedzenie nieruchomości jest postępowaniem prowadzonym w postępowaniu nieprocesowym.
Opłata od wniosku o zniesienie współwłasności
Zgodnie z treścią art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz. U z 2025 r. poz. 1228) opłatę stałą w wysokości 1000.00 złotych. Jeżeli wniosek zawiera zgodny projekt podziału zniesienia współwłasności, opłata wynosi 300.00 zł (art. 41 ust. 2).
Jak długo trwa postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności
To jest najtrudniejsza odpowiedź, jakiej muszę udzielić, ponieważ każda sprawa jest inna. Czas prowadzonego postępowania sądowego zależy przede wszystkim od stanowiska współwłaścicieli. Nie bez znaczenia są roszczenia o pożytki lub poczynione nakłady jednego współwłaściciela na rzecz wspólną.
Literatura:
- Komentarz do Kodeksy Cywilnego pod redakcją K. Osajdy, wydanie 35, 2026 r.
- Komentarz do Kodeksu Cywilnego pod redakcją K. Pietrzykowskiego, wydanie 8, 2015 r.