Zasiedzenie nieruchomości

Zasiedzenie nieruchomości
5 października, 2026 Andrzej Tomaszewski 0 Comments

W artykule zostaną omówione podstawowe zagadnienie związane z zasiedzeniem nieruchomości, przesłanki zasiedzenia oraz procedura sądowa w tym zakresie.

Zgodnie z treścią art. 172 kodeksu cywilnego posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze. Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze.

Uwagi wprowadzające

Zasiedzenie jest instytucją mającą usankcjonować trwający przez dłuższy czas stan faktyczny inny, niżby to wynikało ze stanu prawnego.

Utrzymywanie przez dłuższy czas niezgodność między rzeczywistym stanem posiadania, a formalnym stanem własności byłoby sprzeczne z interesem porządku publicznego. Zasiedzenie jest instrumentem korekty stosunków własnościowych, polegającym na nadaniu charakteru prawa zadawnionym stanom faktycznym. W instytucji zasiedzenia przejawia się zatem prawokorygująca funkcja posiadania.

Z normy prawnej zawartej w np. 172 i n. KC wynika, że przedmiotem zasiedzenia może być co do zasady każda nieruchomość – gruntowa, budynkowa oraz lokalowa – bez względu na to, kto jest właścicielem. Przedmiotem zasiedzenia mogą być również ruchomości (art. 174 kodeksu cywilnego).

Nabycie własności nieruchomości na drodze zasiedzenia może nastąpić zarówno na rzecz osoby fizycznej i osoby prawnej, przy spełnieniu tych samych przesłanek.

Podsumowując zasiedzenie jest sposobem nabycia własności rzeczy (lub niektórych innych praw, w tym użytkowania wieczystego) przez długotrwały upływ czasu związany z wykonywaniem uprawnień właścicielskich przez osobę niebędącą właścicielem. Jednocześnie dotychczasowy właściciel traci prawo własności. Skutek ten nie jest niezgodny z zasadami wyrażonymi w Konstytucji RP, w szczególności z konstytucyjną zasadą ochrony własności. Pozbawienie własności dotychczasowego właściciela wymaga jednak, by instytucja zasiedzenia była ściśle reglamentowana przez ustawodawcę. W zamian za stabilizację stosunków prawnorzeczowych legitymizuje on posiadanie cudzej rzeczy, przy czym im dłużej ono trwa, tym posiadacz jest bliższy zalegalizowania swego władztwa.

Zakres przedmiotowy zasiedzenia

Z treści normy prawnej zawartej w art. 172 kodeksu cywilnego wynika, że przewiduje on możliwość zasiedzenia własności gruntu. Dopuszczalne jest również zasiedzenie części fizycznej gruntu, np. terenu wydzielonego z większej nieruchomości z przeznaczeniem na zabudowę (vide: uchwała SN z dnia 19 grudnia 1968 r., sygn. akt III CZP 106/68.

Przedmiotem zasiedzenia są przede wszystkim rzeczy w znaczeniu techniczno-prawnym. Możliwe jest zasiedzenie nieruchomości lokalowej, tzn. lokal będący przedmiotem prawa odrębnego od własności gruntu, może zostać nabyta w drodze zasiedzenia, ale jedynie wówczas, gdy odrębna własność lokalu została już wcześniej ustanowiona (vide: wyrok SN z dnia 26 października 1993 r.). W orzecznictwie wyklucza się w związku z tym zasiedzenie części składowych budynków lub lokali (vide. postanowienie SN z dnia 6 czerwca 1973 r., sygn. akt I CR 413/73), w tym np. pokoju w mieszkaniu (vide: uchwała SN z dnia 15 marca 1989 r., sygn. akt III CZP 14/89), czy piwnicy (vide: postanowienie SN z dnia 19 stycznia 1988 r., sygn. akt III CRN 459/87).

Istnieje prawna możliwość nabycia w drodze zasiedzenia odrębnej własności lokalu w wyniku faktycznego podziału większego lokalu stanowiącego przedmiot odrębnej własności na mniejsze samodzielne lokale. Za dopuszczalnością zasiedzenia w takim przypadku wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 15 marca 1989 r., sygn. akt III CZP 14/89).

Zasiedzenie nieruchomości budynkowej może nastąpić jedynie wraz z zasiedzeniem użytkowania wieczystego gruntu. Odrębna własność budynku przysługująca wieczystemu użytkownikowi jest prawem związanym z użytkowaniem wieczystym (art. 235 § 2 k.c.).

Polskie przepisy prawa dopuszczają również możliwość zasiedzenia udziału we współwłasności. Możliwe jest zatem zasiedzenie udziału przez osobę trzecią, która współposiadała samoistnie rzeczą wraz ze współwłaścicielami, jak również zasiedzenie udziału innego współwłaściciela lub rozszerzenie w wyniku zasiedzenia istniejącego udziału we współwłasności kosztem innego współwłaściciela lub współwłaścicieli. Zasiedzenie udziału we współwłasności wymaga jednak wyraźnego zamanifestowania woli władania, w sposób widoczny dla współwłaścicieli i dla pozostałych uczestników obrotu.  Ze względu na szerokie uprawnienia współwłaściciela do rzeczy, konieczne jest wykazanie konkretnych faktów potwierdzających rzeczywiste przejęcie praw i obowiązków innych współwłaścicieli w sposób pozwalający im dostrzec zmianę. O takiej zmianie – manifestującej wolę posiadania samoistnego ponad udział we współwłasności nieruchomości – mogą świadczyć, np. samodzielne działania współwłaściciela w zakresie wszczęcia procesu o eksmisję lokatorów, starania o uzyskanie lokali zastępczych, pobierania czynszu, opłacenia podatku, znacznych remontów, napraw i zmian w przedmiocie współwłasności (vide: postanowienie SN z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt III CSK 300/09, postanowienie SN z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt IV CSK 251/14, postanowienie SN z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt III CSK 263/12). Zdaniem Sądu Najwyższego, wyrażonym w postanowieniu z dnia 30 stycznia 2015 r., sygn. akt III CSK 179/14, rozstrzygające jest to, że posiadający współwłaściciel podejmuje sam decyzje o znaczących zmianach w przedmiocie współwłasności.

Przesłanki zasiedzenia

Nabycie własności w drodze zasiedzenia uzależnione jest od spełnienia dwóch podstawowych przesłanek: władanie nieruchomością jako posiadacz samoistny oraz upływ ustawowego terminu zasiedzenia. Dobra lub zła wiara posiadacza nie stanowi przesłanki uzyskania własności, a wpływa jedynie na długość terminu zasiedzenia.

Posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, jeżeli posiadacz włada rzeczą „ja właściciel”. Posiadacz wykonuje zatem faktyczne uprawnienia składające się na treść prawa własności, stąd też posiadanie takie zwane jest również właścicielskim, o tym, czy posiadanie ma charakter posiadania samoistnego, decydują okoliczności faktyczne o charakterze przede wszystkim zewnętrznym (zachowanie się posiadacza względem przedmiotu posiadania dostrzegalne są dla innych. Posiadacz może przekształcić posiadanie zależne w posiadanie samoistne, gdyż w prawie polskim nie obowiązuje zasada, że nikt nie może sam zmienić sobie podstawy posiadania (vide: postanowienie SN z dnia 12 marca 1971 r., sygn. akt III CRN 516/70).

Samoistnego charakteru posiadania nie wyłącza oddanie rzeczy we władanie innej osobie, gdyż posiadanie może być wykonywane bezpośrednio przez posiadacza samoistnego lub za pośrednictwem innych osób.

Samoistne posiadanie musi trwać nieprzerwanie przez określony ustawą czas. Od dnia 01 października 1990 r. termin zasiedzenia został określony na lat dwadzieścia, gdy posiadacz jest w dobrej wierze oraz trzydzieści lat przy istnieniu złej wiary. Oceny, czy posiadanie trwa nieprzerwanie należy dokonywać zgodnie z regułami określonymi w przepisach normujących posiadanie.

Decydującym momentem dla oceny, czy posiadaczowi należy przypisać dobrą, czy też złą wiarę, jest chwila uzyskania posiadania. Późniejsze zmiany świadomości posiadacza pozostają bez wpływu na tę ocenę.

Pojęcie dobrej wiary nie zostało w przepisach kodeksu cywilnego zdefiniowane. Przyjmuje się, że dobra wiara to pojęcie stanu świadomości posiadacza usprawiedliwiony okolicznościami. Przy ocenie czy zachodzą warunki do nabycia własności w drodze zasiedzenia, dobra wiara posiadacza polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że przysługuje mu takie prawo do władania rzeczą, jakie faktycznie wykonuje (vide: wyrok SN z dnia 25 czerwca 1968 r., sygn. akt III CRN 159/68, postanowienie SN z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt I CKN 430/98).

Dobra albo zła wiara opisuje stan świadomości posiadacza i w tym znaczeniu ma charakter subiektywny (vide. wyrok SN z dnia 28 lipca 1980 r., sygn. akt III CRN 126/78,

Skutek zasiedzenia polega na nabyciu własności przez samoistnego posiadacza i jej utracie przez dotychczasowego właściciela; następuje ex lege w dacie upływu terminu.

Postępowanie sądowe

Postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności regulują przepisy ustawy kodeks postępowania cywilnego zawarte w art. 609-610 k.p.c.

Postępowanie toczy się w sądzie rejonowym właściwym według miejsca położenia nieruchomości. Postępowanie o zasiedzenie nieruchomości jest postępowaniem prowadzonym w postępowaniu nieprocesowym. Zgodnie z treścią art. 40 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tj. Dz. U z 2025 r. poz. 1228) opłatę stałą w wysokości 2000.00 złotych pobiera się od wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie.

Z posiadanego doświadczenia w prowadzeniu spraw o zasiedzenie wymaga podkreślić, że należycie przygotowany wniosek o zasiedzenie to jedno, a drugie zaś to dokumentacja i zeznania świadków. Wszystkie elementy muszą być spójne i ułożone w logiczną całość.

Literatura:

  1. Komentarz do Kodeksu Cywilnego pod redakcją K. Osajdy, wydanie 35, 2026 r.
  2. Komentarz do Kodeksu Cywilnego pod redakcją K. Pietrzykowskiego, wydanie 8, 2015 r.

O autorze

Skomentuj wpis:

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *