Odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych (sp. z o.o., SKA., S.A.) za zobowiązania wobec ZUS

zobowiazania-zarzadu-spolek-kapitalowych-wobec-zus
2 listopada, 2026 Andrzej Tomaszewski 0 Comments

Osoby pełniące funkcję członków zarządu spółki kapitałowej w sposób subsydiarny odpowiadają za niezapłacone przez spółkę składki na ubezpieczenie społeczne. W polskim porządku prawnym istnieją trzy rodzaje spółek kapitałowych: spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (sp. z o.o.), prosta spółka akcyjna (SKA), spółka akcyjna (S.A.). Ta sama zasada odnosi się do spółek w organizacji, z tym że w przypadku braku zarządu osobą odpowiedzialną jest pełnomocnik, a gdy i jego nie ustanowiono – wspólnicy. Były członek zarządu, pełnomocnik lub wspólnik odpowiadają za zaległości powstałe w czasie pełnienia funkcji lub bycia wspólnikiem.

Zgodnie z treścią art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. ustawy o Systemie Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2026 poz. 199), do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, dalej jako „OrdPod”.

Termin „Odpowiednie stosowanie” nie oznacza zatem, że unormowania stosowane odpowiednio należy przenosić w sposób mechaniczny, bezpośredni, bez uwzględnienia specyfiki i charakteru określonego trybu, w jakim działa organ. Odpowiednie stosowanie przepisów oznaczać może bowiem stosowanie pełne (bez modyfikacji), stosowanie ze zmianami (z modyfikacjami), jak również niestosowanie ich w ogóle (źródło: Komentarz do ustawy z 2014 r. pod redakcją Gudowskiej/Strusińskiej-Żukowskiej)

Do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio:

art. 12 OrdPod dotyczący obliczania terminów;

art. 26 OrdPod, zgodnie z którym podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające z zobowiązań podatkowych podatki;

art. 29 § 1 i 2 OrdPod stanowiące, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka,

art. 33, 33a, 33b OrdPod, dotyczące zabezpieczenia zobowiązania podatkowego;

art. 51 § 1 OrdPod, określający, że zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności;

art. 55 OrdPod, według którego odsetki za zwłokę wpłacane są bez wezwania organu podatkowego, a jeżeli dokonana wpłata nie pokrywa kwoty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, wpłatę tę zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości podatkowej do kwoty odsetek za zwłokę.

art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9 OrdPod, zgodnie z którymi zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty, potrącenia, zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku, umorzenia zaległości i przedawnienia.

art. 60 § 1 OrdPod, zgodnie z którym za termin dokonania zapłaty podatku uważa się przy zapłacie gotówką – dzień wpłacenia kwoty podatku w kasie organu podatkowego lub na rachunek tego organu w banku, w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz.U. z 2012 r. poz. 1529 z późn. zm)), w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, biurze usług płatniczych lub w instytucji płatniczej albo dzień pobrania podatku przez płatnika lub inkasenta, a w obrocie bezgotówkowym – dzień obciążenia rachunku bankowego podatnika lub rachunku podatnika w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub rachunku płatniczego podatnika w instytucji płatniczej na podstawie polecenia przelewu;

art. 61 § 1 OrdPod, stanowiący, że zapłata podatków przez podatników prowadzących działalność gospodarczą i obowiązanych do prowadzenia księgi rachunkowej lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów następuje w formie polecenia przelewu;

art. 62 § 1, 3-5 OrdPod, dotyczące zaliczania na poczet podatku wpłat dokonywanych przez podatnika, na którym ciążą zobowiązania z różnych tytułów;

art. 72 § 1 pkt 1 i 4 i § 2 OrdPod, zgodnie z którymi za nadpłatę uważa się kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku, a także zobowiązania zapłaconego przez osobę trzecią lub spadkobiercę, jeżeli w decyzji o ich odpowiedzialności podatkowej lub decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego spadkodawcy określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej. Jeżeli wpłata dotyczyła zaległości podatkowej, na równi z nadpłatą traktuje się także część wpłaty, która została zaliczona na poczet odsetek za zwłokę;

art. 73 § 1 pkt 1 i 5 OrdPod, stanowiące, że nadpłata powstaje z dniem zapłaty przez podatnika podatku nienależnego lub w wysokości większej od należnej, bądź zapłaty przez osobę trzecią lub spadkobiercę należności wynikającej z decyzji o odpowiedzialności podatkowej lub decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego spadkodawcy, jeżeli należność ta została określona nienależnie lub w wysokości większej od należnej;

art. 77b § 1 i 2 OrdPod, dotyczące sposobu i dnia zwrotu nadpłaty;

art. 91 OrdPod, zgodnie z którym do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy KC dla zobowiązań cywilnoprawnych;

art. 93, 93a-93c, 93e, 94, 97 § 1, art. 98 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 i 7, art. 100, 101, 105 § 1 i 2, art. 106 § 1 i 2 OrdPod, dotyczące praw i obowiązków następców prawnych oraz podmiotów przekształconych;

art. 107 § 1, 1a, i 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i 4, art. 110 § 1 i 2 pkt 2, § 3, art. 111 § 1-4 i 5 pkt 1, art. 112, 113, 114, 115, 116, 116a, 117, 118 § 1 i 2 oraz art. 119 OrdPod, dotyczące odpowiedzialności podatkowej osób trzecich.

Przesłanki odpowiedzialności członka zarządu według przepisów Ordynacji podatkowej

Przepisy art. 116 § 1 OrdPod ukształtowały jedną pozytywną i trzy negatywne przesłanki odpowiedzialności członków zarządu spółki kapitałowej za jej zaległości w zobowiązaniach publicznoprawnych, powstałe w czasie pełnienia przez te osoby funkcji w zarządzie.

Przesłanka pozytywna – to bezskuteczność egzekucji w stosunku do spółki.

Przesłanki negatywne to:

  • niezgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego,
  • brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęciu postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego)
  • wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Zgodnie z treścią art. 32 ustawy o Systemie Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2026 poz. 199), członkowie zarządu spółek kapitałowych ponoszą odpowiedzialność solidarnie całym swoim majątkiem za zaległe składki na ubezpieczenie społeczne, których spółka nie zapłaciła. Członkowie zarządu spółki kapitałowej odpowiadają także za niezapłacone składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenia zdrowotne.

Podział obowiązków członków zarządu spółki kapitałowej – a ich odpowiedzialność

Podział obowiązków nie wpływa na zakres odpowiedzialności za zaległości spółki kapitałowej. Wynika to z pełnienia funkcji – a nie wykonywania określonych zadań.

Niewiedza o stanie finansowym spółki kapitałowej o niezapłaconych przez spółkę składek na ubezpieczenie społeczne nie jest okolicznością wyłączającą winę w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszeniu upadłości.

To członek zarządu spółki kapitałowej musi udowodnić/wykazać, że niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości było uzasadnione – a nie Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

Obowiązki członka zarządu i odpowiedzialność za ich zaniechanie – brak zgłoszenia wniosku o upadłość

Należy podkreślić, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, że zarządzający spółką kapitałową nie odpowiada za złą kondycję finansową spółki uniemożliwiającą spłatę długów, tylko za własne zaniechanie skierowane na pokrzywdzenie wierzycieli. Przesłanki egzoneracyjne sprowadzają się do wykazania należytej staranności w działaniach członka zarządu. Art. 116 § 1a OrdPU nie uzależnia bowiem zwolnienia od odpowiedzialności od sposobu rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości. Nie jest to więc odpowiedzialność za uzyskanie satysfakcjonującego wierzyciela rezultatu postępowania upadłościowego (vide: postanowienie SN z dnia 28 maja 2026 r., I USK 698/26). Właściwy czas na zgłoszenie wniosku o upadłość to moment, gdy członek zarządu wie albo przy dołożeniu należytej staranności powinien wiedzieć, że spółka nie jest już w stanie zaspokoić w całości wszystkich wierzycieli, ale w części ma jeszcze takie możliwości, a zatem nie jest jeszcze bankrutem niezdolnym do poniesienia nawet kosztów postępowania upadłościowego (tak postanowienie SN z dnia 28 maja 2026 r., I USK 698/26).

Zadania zarządu spółek kapitałowych

Zgodnie z treścią art. 201 kodeksu spółek handlowych zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Z normy prawnej zawartej w art. 201 ksh wynika, że członek zarządu powinien posiadać elementarną wiedzę o najważniejszych sprawach spółki. Nieznajomość kondycji finansowej spółki i brak zainteresowania tą kwestią stanowią zawinione przez członka zarządu zaniechania w wykonywaniu podstawowych obowiązków (tak wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2026 r., sygn. akt III FSK 41/24, wyrok SN z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt II USKP 52/21.

Organem spółki jest zarząd jako całość, a nie jego poszczególni członkowie, powoduje to po stronie każdego z członków tego organu obowiązek posiadania podstawowej wiedzy o najważniejszych sprawach spółki i kontrolowania jej finansów. Osoby, które nie mają do tego kompetencji nie powinny podejmować się pełnienia funkcji członka zarządu. Jeżeli realizacja obowiązków członka zarządu napotyka na obiektywne trudności jedynym rozwiązaniem jest złożenie rezygnacji z tej funkcji, co powinno nastąpić niezwłocznie po zaistnieniu tego rodzaju przeszkód w pełnieniu funkcji zarządzającej (vide: postanowienie SN z dnia 26 marca 2025 r., II USK 237/24.

Z punktu widzenia należytego wykonywania obowiązków członka zarządu bierność osoby, której powierzono tę funkcję, stanowi postawę niezasługującą na akceptację i w żadnej mierze nie prowadzi do uwolnienia tego członka zarządu od odpowiedzialności za zadłużenie składkowe – tak postanowienie SN z dnia 08 września 2026 r., sygn. akt I USK 722/26.

W artykule wykazano, że członkowie zarządu spółek kapitałowych powinni posiadać elementarną wiedzę o ekonomii, rachunkowości i obowiązkach podatkowych spółki. Brak wiedzy o sprawach finansowych i podatkowych oraz brak podstawowej wiedzy o obowiązujących przepisach prawnych nie zwalnia tych osób od odpowiedzialności za zaległości spółki kapitałowej wobec ZUS.

O autorze

Skomentuj wpis:

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *